de oude Bakoven

Gastenverblijf 't Bakhuis dankt haar naam aan de grote oude houtgestookte bakoven, die aan de achterzijde tegen het gastenverblijf staat en ook alleen vanuit het gastenverblijf bereikbaar is.

In Limburgs dialect wordt een oven "Bakkes" genoemd en in de Voerstreek zijn nog maar 4 authentieke Bakovens overgebleven. Het ontwerp van de oude bakoven met koepeldak gaat terug tot vóór 2000 jaar voor de huidige jaartelling. Tot een eeuw geleden was een dergelijke faciliteit een normaal verschijnsel bij grote boerderijen en kastelen.

eigen Brood en Vlaai

De oven van Hoeve de witte Gans heeft een ovenruimte van meer dan 4m2 ! Hierin kon vroeger de gehele weekvoorraad aan broden en vlaaien in één keer gebakken worden voor de boerenfamilies op het erf van Hoeve de witte Gans. Kleinere boeren lieten hun zelfbereid deeg bakken - in ruil voor andere producten - in een bakhuis van een naburig erf.

In verband met brandgevaar werd een bakoven niet in het woonhuis geplaatst, maar los van het huis. Zo gebeurde het ook bij de Hoeve van de witte Gans. Bij de bouw van de hoeve ruim 4 eeuwen geleden stond de oven aan de linkerzijde los van de boerderij.

Na de 18e eeuw deden gebakken stenen en dakpannen hun intreden en was brandgevaar een minder groot risico. De hoeve werd aan de linkerzijde uitgebreid, waardoor de oven verbonden was met de hoeve. De oven was vanaf dan vanuit deze nieuwe ruimte - 't Bakhuis - bereikbaar. 't Bakhuis werd in  het geval van Hoeve de witte Gans tevens gebruikt als Melkhuis, waarvoor een aandrijving met grote houten wielen werd voorzien. Belangrijke delen van deze aandrijving zijn nog steeds te bewonderen.

Steenrijk

Vanaf eind 16e eeuw tot begin 19e eeuw was Hoeve de witte Gans een volledige vakwerkhoeve, met ook aan de voorzijde eiken vakken gevuld met stroleem en afgesmeerd met een mengsel van kalk en paardenhaar. Indien de boertjes goed 'geboerd' hadden, lieten ze dit aan de omgeving weten door de - voor die tijd - armoedige houten en lemen gevel te vervangen door een stenen gevel. Men was nu immers 'steenrijk'.

Met de bouw van 't Bakhuis in gebakken stenen werd de linkerzijgevel en voorgevel voorzien van een stenen gevel in plaats van leemwerk. De oude ramen werden uit de voormalige vakwerkgevel gezaagd en teruggeplaatst in de stenen gevel.

De linker zijgevel van vakwerk die twee eeuwen lang een buitengevel was, werd vanaf dat moment de binnenmuur van 't Bakhuis. In 't Bakhuis is dit ook nog duidelijk herkenbaar. De bijna één meter dikke binnenmuur op de begane grond is volledig van silex (gele/bruine vuursteen) en draagt het houten skelet van de bovenverdieping.

Rechts naast de voordeur van 't Bakhuis is de verankering muurplaat (eiken draagbalk) duidelijk herkenbaar. Op de bovenverdieping is te zien hoe twee eeuwen lang weer en wind groeven heeft achtergelaten in het enorme eiken gebint. De 'zachte' delen van het eikenhout lijken te zijn 'weggespoeld'...

Bouw van de Oven

De oven bestaat uit een ovenruimte gevormd door een koepel van vuurvaste Chamotte stenen opgevuld met leem. De Chamotte stenen zijn meer dan 20cm dik, waardoor deze veel warmte kunnen absorberen. In vroegere tijden werd in plaats van Chamotte steen, leem gebruikt. De oven diende dan eerst uit te harden en letterlijk gebakken te worden.

De ovenvloer is de oppervlakte waarop eerst het brandhout en daarna het brood geplaatst worden. Hij bestaat uit twee lagen en is vervaardigd uit een vuurvast materiaal, voornamelijk hard gebakken bakstenen of (vloer)tegels. De voegen worden gevuld met een leemmortel. De vloer van de bakoven heeft de vorm van een peer of een ei (ovaal). De hoeken zijn altijd afgerond zodat men de oven na gebruik eenvoudig kon schoonmaken.

Even opstoken...

De ingang van de oven - de ovenmond - is op schouderhoogte en voor de ovenmond staat de schoorsteen. De schoorsteen is dus niet in de oven! Dit is ook juist de bedoeling, want de oven wordt verwarmd door hout te stoken in de ovenruimte, waarbij rookgassen weg kunnen door de schoorsteen. Het vuur wordt aangemaakt met dunne goedgedroogde takjes, "Fagges" genoemd.

Fagges worden - evenals het zaaigoed voor de groentetuin - gedroogd bovenop de koepel van de oven voor de volgende keer. Nadat de Fagges goed brand, worden dikkere takken toegevoegd aan het vuur en na 1 tot 2 dagen continue stoken is de oven volledig door-en-door opgewarmd.

De kooltjes en as worden verwijderd uit de oven en eventueel opgevangen in de doofpot. De ovenmond wordt gesloten met de ovendeur, een ijzeren plaat. In vroegere tijden werd voor de ijzeren plaat een houten blok, afgesmeerd met leem, gebruikt. Doordat de schoorsteen zich buiten de ovenruimte bevindt, blijft de oven na sluiten nog lang warm.

Het stoken van de oven is een tijdrovend karwei, dat op de juiste wijze dient te geschieden, zodat de oven niet beschadigd raakt. Te snel te heet stoken van de oven zal onherroepelijk leiden tot het breken van de Chamotte stenen die de oven beschermen.

Meer dan Brood bakken...

Naast het bakken van het brood werd de warmte van de oven nog voor allerlei andere doeleinden gebruikt. Eerst werd het brood gebakken en direct daarna de vlaaien. Op de restwarmte van de oven konden peren, appels en pruimen gedroogd worden. In de rook die door de schoorsteen naar buiten gaat kunnen hammen worden gerookt. In de schouw werden dan haken gemonteerd om de hammen op te hangen. Vlees werd op deze wijze eveneens langer houdbaar.

Tegenwoordig gebruiken we de oven voornamelijk voor het bakken van pizza's. Een pizza van biologisch speltdeeg, gebakken in de authentieke houtoven is echt ongekend smullen...

In gastenverblijf 't Bakhuis zijn tevens alle originele gereedschappen en gebruiksvoorwerpen - zoals rakelijzer (om het vuur om te roeren), bakvormen en ovenpaal (om de deegballen in de oven te schieten) - van het bakhuis te aanschouwen.

Meer informatie

ijssalon het Bakhuis ijs, pannenkoeken, etc.
pizzeria 't Bakhoes pizza's uit een authentieke bakoven
Reizend Bakhuis jouw eigen ambachtelijke bakoven